Καλώς Ορίσατε στο Sott.net
Κυρ, 25 Αυγ. 2019
Ο Κόσμος γι'αυτούς που Σκέφτονται

Μυστική Ιστορία
Χάρτης


Archaeology

Αρχαιολογική ανακάλυψη σκελετών με περίεργα κρανία στην Κροατία

Μια μελέτη των αποκαλυφθέντων σκελετών αποκάλυψε ότι οι νεκροί έζησαν πριν από περίπου 1.500 χρόνια και ήταν όλοι αγόρια που ανήκαν σε διαφορετικές πολιτιστικές ομάδες.
κρανίο κροατία
© CC0
Μια περίεργη ανακάλυψη έγινε από αρχαιολόγους στην Κροατία, όπου τρεις σκελετοί, δύο από τους οποίους είχαν τεχνητά παραμορφωμένα κρανία, αποκαλύφθηκαν σε ένα αρχαίο νεκροταφείο, αναφέρει το Live Science.

Σύμφωνα με το Live Science, τα δύο κρανία είχαν «συγχωνευθεί σε διαφορετικό σχήμα, ενδεχομένως ως τρόπος να δείξουν ότι ανήκαν σε μια συγκεκριμένη πολιτιστική ομάδα».

Οι σκελετοί εντοπίστηκαν αρχικά στο αρχαιολογικό χώρο του Hermanov vinograd το 2013, με επιστήμονες να εκτελούν έπειτα μια ποικιλία δοκιμών στα υπολείμματα, συμπεριλαμβανομένης της ανάλυσης DNA και της ακτινογραφικής απεικόνισης, μεταξύ των ετών 2014 και 2017.

Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν ότι και οι τρεις από τους νεκρούς ήταν αγόρια που έζησαν μεταξύ των ετών 415 και 560 μ.Χ. και πέθαναν μεταξύ 12 και 16 ετών. Ένα από τα αγόρια είχε μια καταγωγή από την δυτική Ευρασία, ένα άλλο από την Ανατολική Ευρασία και το τρίτο από την Ανατολική Ασία.

Question

H «Λίμνη των Σκελετών» στα Ιμαλάια: Πιθανώς Έλληνες μεταξύ των νεκρών

Λίμνη των Σκελετών
© PARTHA PAL VIA GETTY IMAGES
Η λίμνη Ρούπκουντ, ψηλά στα ινδικά Ιμαλάια- περίπου 5.000 μέτρα πάνω από τη στάθμη της θάλασσας- φιλοξενεί ένα από τα πλέον ανατριχιαστικά μυστήρια της αρχαιολογίας, το οποίο έχει να κάνει με την παρουσία εκατοντάδων (μέχρι και 800, σύμφωνα με εκτιμήσεις) σκελετών σε αυτήν. Μία νέα μελέτη η οποία δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Nature Communications επιχειρεί να δώσει απαντήσεις- ωστόσο φαίνεται πως τελικά μάλλον προκύπτουν περισσότερα ερωτηματικά.

Στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, έρευνες DNA είχαν υποδείξει πως οι νεκροί της Ρούπκουντ προέρχονταν από τη νότια Ασία, και η ραδιοχρονολόγηση έδειξε ότι μάλλον είχαν βρει όλοι τον θάνατο σε ένα γεγονός, κατά το 800 μ.Χ. Ωστόσο, αυτή η θεωρία ανατρέπεται από τις πλήρεις γονιδιωματικές αναλύσεις 38 σκελετών: Τα νέα αποτελέσματα δείχνουν πως 23 από τους νεκρούς προέρχονταν όντως από τη νότια Ασία, αλλά πέθαναν σε ένα ή περισσότερα περιστατικά, μεταξύ του 7ου και του 10ου αιώνα μ.Χ. Ωστόσο, μεταξύ των σκελετών που εξετάστηκαν υπάρχουν και 14 νεκροί που είχαν πεθάνει σε άλλη χρονική περίοδο και προέρχονταν από αλλού- και συγκεκριμένα από την ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη.

Σε σχετική ανακοίνωση του Ινστιτούτου Max Planck, που συμμετείχε στην έρευνα, αναφέρεται πως το αρχαίο DNA αποκαλύπτει πως οι νεκροί που εξετάστηκαν προέρχονταν από τρεις γενετικές ομάδες. «Πρώτα αντιληφθήκαμε την παρουσία πολλαπλών ομάδων στη Ρούπκουντ μετά την αλληλούχιση του μιτοχονδριακού DNA 72 σκελετών. Ενώ πολλά από τα άτομα είχαν μιτοχονδριακές απλοομάδες χαρακτηριστικές των σημερινών ινδικών πληθυσμών, εντοπίσαμε επίσης έναν μεγάλο αριθμό ατόμων με απλοομάδες που ήταν πιο συνηθισμένες σε πληθυσμούς της δυτικής Ευρασίας» είπε ο Κουμαρασάμι Θανγκαράτζ, επιστήμονας του Κέντρου Κυτταρικής και Μοριακής Βιολογίας του ινδικού Συμβουλίου Επιστημονικών και Βιομηχανικών Ερευνών (CSIR) στο Χαϊντεραμπάντ της Ινδίας, ο οποίος άρχισε το σχετικό project πάνω από μια δεκαετία πριν.

Gem

Πομπηία: Στο φως ο αρχαίος «θησαυρός μίας μάγισσας»

Βρέθηκε μέσα σε ό,τι απέμεινε από ένα ξύλινο και μεταλλικό σκρίνιο, γεμάτο φυλακτά και ημιπολύτιμους λίθους, με κουκλάκια και κουδουνάκια, αλλά και πήλινα αντικείμενα: φαλλούς, κλειστές γροθιές κι ένα μικρό κρανίο
πομπηία

Το περιεχόμενο του σκρίνιου: Δεν είναι από χρυσάφι, αλλά θεωρείται ακόμα πιο πολύτιμο για τους αρχαιολόγους
Νέα εκπληκτικά ευρήματα σε άριστη κατάσταση βρήκαν οι αρχαιολόγοι στην Πομπηία, σε ένα σκρίνιο που θάφτηκε κάτω από τόνους τέφρας στη σκιά του Βεζούβιου πριν από 1.940 χρόνια.

Κεχριμπαρένια αντικείμενα, λαμπεροί κρύσταλλοι, αμέθυστοι, αλλά και κουμπιά από οστά, λεπτεπίλεπτες πορσελάνες, σκαραβαίοι από την Ανατολή, είναι τα νέα ευρήματα στην περιοχή Regio V, στην Επαυλη του Κήπου, στο συγκρότημα της Πομπηίας, που ήλθαν πρόσφατα στο φως.

Βρέθηκαν μέσα σε ό,τι απέμεινε από ένα ξύλινο και μεταλλικό σκρίνιο, γεμάτο φυλακτά και ημιπολύτιμους λίθους, με κουκλάκια και κουδουνάκια, αλλά και πήλινα αντικείμενα: φαλλούς, κλειστές γροθιές κι ένα μικρό κρανίο.

Μπορεί να μην είναι από χρυσάφι, αλλά για τους αρχαιολόγους, η αξία τους ίσως να είναι ακόμα μεγαλύτερη.

«Δεκάδες τυχερά και φυλακτά, δίπλα σε πάμπολλα άλλα αντικείμενα τα οποία χρησιμοποιούνταν για να διώχνουν την κακοτυχία», δηλώνει στο ιταλικό πρακτορείο Ansa ο διευθυντής του Πάρκου της Πομπηίας, Μάσιμο Οσάνα.

Boat

Πέντε σημαντικά ναυάγια ανακαλύφθηκαν στη νήσο Λέβιθα

ναυάγια λέβιθα
© ANASTASIS AGATHOS
Σημαντικά χαρακτηρίζει τα ευρήματα που περιλαμβάνονται στα αποτελέσματα της πρώτης ερευνητικής περιόδου της ενάλιας αρχαιολογικής έρευνας της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων στη νήσο Λέβιθα, το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού.

Στα πλέον αξιόλογα ευρήματα της έρευνας του 2019, σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου, περιλαμβάνονται ένα ναυάγιο με μεικτό φορτίο αμφορέων από το Αιγαίο (Κνίδος, Κως και Ρόδος), την Φοινίκη και την Καρχηδόνα, που χρονολογείται λίγο πριν από τα μέσα του 3ου αιώνα π.Χ., εποχή κατά την οποία οι Πτολεμαίοι και Αντιγονίδες έριζαν για την ναυτική κυριαρχία στο Αιγαίο.
ναυάγια λέβιθα
© ANASTASIS AGATHOS
Συνολικά εντοπίστηκαν πέντε ναυάγια. Σε ό,τι αφορά τα άλλα ναυάγια, πρόκειται για ένα ναυάγιο με φορτίο αμφορέων από την Κνίδο, το οποίο χρονολογείται στην ίδια περίοδο, ενώ εντοπίστηκαν τρία ακόμα ναυάγια με φορτία Κώων ή ψευδο-Κώων αμφορέων (του 2ου και 1ου αι. π.Χ. και του 2ου αι. μ.Χ.), ένα ναυάγιο με φορτίο αμφορέων από το Βόρειο Αιγαίο του 1ου αιώνα π.Χ., ένα ναυάγιο με φορτίο ροδιακών αμφορέων του 1ου αι. μ.Χ. και τέλος ένα ναυάγιο με αμφορείς που χρονολογούνται στην παλαιοχριστιανική περίοδο.

Archaeology

Κοζάνη: Η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως ασύλητο τάφο του 1ου αιώνα π.Χ

τάφος κοζάνη
Μοναδικό για τον βορειοελλαδαδικό χώρο θεωρείται το εύρημα της χάλκινης νεκρικής κλίνης που εντοπίστηκε σε ασύλητο τάφο κατά τη διάρκεια ανασκαφής στη Μαυροπηγή Κοζάνης.

Σε σχετική ανακοίνωση της Εφορίας Αρχαιοτήτων Κοζάνης σημειώνεται:

«Κατά τη διάρκεια των εν εξελίξει ανασκαφών της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κοζάνης στο λιγνιτωρυχείο Μαυροπηγής, της ΔΕΗ Α.Ε., εντός του εν μέρει κατεδαφισθέντος σύγχρονου οικισμού της Μαυροπηγής, συγκεκριμένα κάτω από τη θεμελίωση οικίας, αποκαλύφθηκε λακκοειδής τάφος, των υστεροελληνιστικών χρόνων (προς τα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ.), με πλούσια κτερίσματα. Ο τάφος εντοπίστηκε ασύλητος από την αρχαιότητα και αδιατάρακτος από τη σύγχρονη δόμηση.

Είναι ορθογώνιος, στον τύπο του λακκοειδούς, ενώ δεν μπορούμε να γνωρίζουμε εάν έφερε κάποιο είδος κάλυψης. Πρόκειται για γυναικεία ταφή. Η νεκρή ήταν τοποθετημένη πάνω σε περίτεχνη χάλκινη νεκρική κλίνη, με προσανατολισμό βόρεια - νότια.

Dig

Αρχαίο DNA και σύγχρονη πολιτική

Ποια ευθύνη έχουν οι αρχαιολόγοι και οι γενετιστές όταν η έρευνά τους για τα προϊστορικά ευρήματα μετατρέπεται σε επιχειρήματα του 21ου αιώνα σχετικά με την εθνότητα;
αρχαιολόγος
Οι Φιλισταίοι και ο Νετανιάχου

Πρόσφατα, με μια σειρά από tweets, δέκα αρχαίοι σκελετοί έγιναν γεωπολιτικά πιόνια. Πως; Στις αρχές του Ιουλίου μια νέα διεθνής γενετική επιστημονική έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι Φιλισταίοι, οι μεγαλύτεροι αντίπαλοι των βιβλικών Ισραηλιτών, κατάγονταν από ανθρώπους που είχαν έρθει στην περιοχή της Παλαιστίνης από το Αιγαίο, τη Νότια Ευρώπη και τη Μεσόγειο στην αρχή της Εποχής του Σιδήρου.

Η συγκριτική μελέτη για πρώτη φορά σύγχρονου και αρχαίου DNA δέκα ανθρώπων που έζησαν πριν από 3.600 έως 2.800 χρόνια στην αρχαία παράκτια πόλη της Ασκελόν, κοντά στα νότια σύνορα του Ισραήλ με τη Λωρίδα της Γάζας, φωτίζει την καταγωγή των Φιλισταίων, ένα ζήτημα ιδιαίτερα φορτισμένο μέχρι σήμερα από επιστημονική πλευρά, αλλά και με σύγχρονες πολιτικές προεκτάσεις. Η Ασκελόν ήταν ένα από τα βασικά κέντρα των Φιλισταίων κατά την εποχή του Σιδήρου και οι σκελετοί από τους οποίους ελήφθησαν τα δείγματα, είχαν ανακαλυφθεί από Ισραηλινούς αρχαιολόγους το 2016.

Οι ερευνητές της νέας μελέτης, με επικεφαλής την ισραηλινής καταγωγής αρχαιογενετίστρια Μίχαλ Φέλντμαν του γερμανικού Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ για τη Μελέτη της Ανθρώπινης Ιστορίας στην Ιένα, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Science Advances», βρήκαν βάσιμες γενετικές ενδείξεις ότι οι πρόγονοι των Φιλισταίων μετανάστευσαν στη Μέση Ανατολή από τα δυτικά και σταδιακά, μέσα στους επόμενους αιώνες, το DNA τους αναμίχθηκε με εκείνο των ντόπιων.

Archaeology

Χιλιάδες ανθρώπινα οστά βρέθηκαν σε κρύπτη στο Βατικανό - Νέα στοιχεία για την εξαφάνιση της Εμμανουέλας Ορλάντι;

βατικανό οστά
© Vatican Media
Χιλιάδες οστά εντοπίστηκαν από ειδικούς εγκληματολόγους σε δύο οστεοφυλάκια εντός του Βατικανού, στο πλαίσιο της έρευνας που διεξάγεται για τη μυστηριώδη εξαφάνιση της έφηβης Εμμανουέλα Ορλάντι το μακρινό 1983, η οποία παραμένει ανεξιχνίαστη.

Το Σάββατο, οι ερευνητές εξήγαγαν αμέτρητα οστά από τους ταφικούς θαλάμους που πιστεύεται ότι ανήκουν σε δεκάδες άτομα. Το Βατικανό δεν θέλησε να προβεί σε εικασίες σχετικά με τα νέα ανατριχιαστικά ευρήματα αλλά ένας εκπρόσωπος της οικογένειας Ορλάντι ήταν παρών κατά τη διάρκεια της μακάβριας ανακάλυψης.

Τα οστά θα υποβληθούν τώρα σε τεστ DNA προκειμένου να γίνει η ταυτοποίηση των νεκρών. Εκπρόσωπος του Βατικανού δήλωσε ότι είναι αδύνατο να προβλεφθεί πόσο καιρό θα διαρκέσει η ανάλυση, ωστόσο, όπως επεσήμανε και ο αδελφός της Εμμανουέλα Ορλάντι, αν υπάρχουν «πρόσφατα οστά» ανάμεσα στα εύρηματα, «αυτό θα είναι πρόβλημα για το Βατικανό».

Σχόλιο: Οι οστεοθήκες και η μυστηριώδης εξαφάνιση της Εμμανουέλας Ορλάντι
Οι συγγενείς της Ορλάντι διατηρούν ακόμη την ελπίδα ότι θα ανακαλύψουν στοιχεία που θα τους βοηθήσουν να καταλάβουν τι συνέβη με την 15χρονη έφηβη, που ήταν πολίτης του Βατικανού και η οποία δεν έδωσε σημεία ζωής από την ώρα που βγήκε από το μάθημα της μουσικής στη Ρώμη στις 22 Ιουνίου 1983.

«Θέλουμε να αποκαλυφθεί η αλήθεια, και ακόμη κι αν κάθε φορά είναι σαν να ρίχνουμε αλάτι σε ανοιχτή πληγή, θα προχωράμε μπροστά και δεν θα τα παρατήσουμε», δήλωσε αυτή την εβδομάδα ο Πιέτρο Ορλάντι, ο αδελφός του εξαφανισμένου κοριτσιού.

Παρότι ο Ορλάντι κατηγορεί συχνά την Αγία Έδρα για "omerta" (όπως ονομάζεται ο νόμος της σιωπής στη μαφία), ο ίδιος εκτιμά ότι η Αγία Έδρα πάντα έδειχνε την αμεσότητά της προς την οικογένεια, κυρίως προς την μητέρα του κοριτσιού, η οποία είναι 88 ετών και ζει στην Πόλη του Βατικανού.

[...]

Το περασμένο καλοκαίρι, ο δικηγόρος των Ορλάντι είχε λάβει ένα μυστηριώδες ανώνυμο μήνυμα με τις λέξεις «Ψάξτε στο σημείο που δείχνει ο άγγελος». Το μήνυμα συνοδευόταν από τη φωτογραφία ενός τάφου με ένα γλυπτό αγγέλου, ο οποίος φαίνεται να ανήκει στο τευτονικό νεκροταφείο.



Hourglass

Βρέθηκε η «αιρετική» επιστολή του Γαλιλαίου που ήταν χαμένη για αιώνες

επιστολή Γαλιλαίου
Ένα σημαντικότητα εύρημα ήρθε στο φως. Καταχωνιασμένο στα αρχεία της Βασιλικής Εταιρείας επιστημών της Βρετανίας ήταν το πρωτότυπο γράμμα με το οποίο ο Γαλιλαίος για πρώτη φορά παρέθετε σε έναν Ιταλό φίλο του τα «αιρετικά» ηλιοκεντρικά επιχειρήματά του ενάντια στο δόγμα της Εκκλησίας ότι ο Ήλιος γυρίζει γύρω από τη Γη.

Η επιστολή, που θεωρούνταν χαμένη, ρίχνει νέο φως στη μακρόχρονη διαμάχη του Ιταλού φυσικού και αστρονόμου με τις ρωμαιοκαθολικές αρχές, που είχαν ως κατάληξη την καταδίκη του για αίρεση το 1633. Το επτασέλιδο γράμμα, με την υπογραφή "G.G." (Galileo Galilei), το οποίο είχε γραφεί 20 χρόνια πριν, στις 21 Δεκεμβρίου 1613, αποκαλύπτει ότι στο ξεκίνημα της ιστορικής σύγκρουσης επιστήμης-εκκλησίας ο Γαλιλαίος είχε σαφή συνείδηση των κινδύνων και προσπαθούσε να «νερώσει» τους ισχυρισμούς του.

Το εν λόγω γράμμα ήταν γνωστό, καθώς είχαν γίνει αρκετά αντίγραφά του, ενώ υπάρχουν δύο εκδοχές του: μία που εστάλη από «χαφιέ» στην Ιερά Εξέταση στη Ρώμη και μία άλλη με πιο μετριοπαθή γλώσσα. Επειδή έως τώρα είχε χαθεί το πρωτότυπο γράμμα, δεν ήταν σαφές αν η Ιερά Εξέταση είχε «μαγειρέψει» μια πιο «αιρετική» εκδοχή του γράμματος για να τον ενοχοποιήσει καλύτερα (κάτι που ο Γαλιλαίος ισχυριζόταν στους φίλους του) ή αν ο ίδιος είχε πράγματι γράψει το πιο επαναστατικό γράμμα στην Ιερά Εξέταση, αλλά μετά αποφάσισε να φανεί -ή μάλλον να προσποιηθεί- πιο μετριοπαθής.

Η ανακάλυψη του πρωτότυπου γράμματος, σύμφωνα με το «Nature», δείχνει ότι συνέβη το δεύτερο και ότι ο Γαλιλαίος είπε ψέματα πως δήθεν η Εκκλησία είχε παραποιήσει τα λεγόμενά του. Αυτός έγραψε μια πιο «νερωμένη» εκδοχή των θεωριών του, έστειλε τη «μαγειρεμένη» επιστολή σε ένα φίλο του, τον μαθηματικό Μπενεντέτο Καστέλι του Πανεπιστημίου της Πίζα, και του ζήτησε να την προωθήσει στο Βατικανό, ότι δήθεν αυτή ήταν η πρωτότυπη επιστολή του και όχι η άλλη, η πιο αιρετική, που είχε ήδη φθάσει στην Ιερά Εξέταση.

Palette

Η αρχαιότερη ζωγραφιά στον κόσμο βρέθηκε σε πέτρα σε σπηλιά της Νότιας Αφρικής

πέτρα ΝΑ
Ένα μικρό κομμάτι πέτρα, στο οποίο ζωγραφίστηκαν γραμμές κόκκινης ώχρας πριν από 73.000 χρόνια και βρέθηκε σε σπηλιά στη νότια ακτή της Νότιας Αφρικής, αποτελεί, όπως είπαν αρχαιολόγοι την Τετάρτη, την αρχαιότερη γνωστή ζωγραφιά που έχει γίνει από άνθρωπο.

Την έκαναν κυνηγοί- συλλέκτες (ή τροφοσυλλέκτες) που διέμεναν περιστασιακά στο σπήλαιο Μπλόμπος, περίπου 300 χλμ ανατολικά του Κέιπ Τάουν, σύμφωνα με τους ερευνητές. Είναι παλαιότερο από τις προηγούμενες θεωρούμενες ως αρχαιότερες ζωγραφιές κατά τουλάχιστον 30.000 χρόνια.

Αν και το σχέδιο φαίνεται στοιχειώδες, το ότι ζωγραφίστηκε τόσο παλιά είναι ιδιαίτερα σημαντικό, υποδεικνύοντας την ύπαρξη σύγχρονων δυνατοτήτων σκέψης στο είδος μας, Homo Sapiens, κατά τη Μέση Λίθινη Εποχή, ανέφεραν οι ερευνητές.

Hourglass

Στο φως εντυπωσιακά ευρήματα σε αρχαίο νεκροταφείο στο Αλιβέρι Ευβοίας

Αλιβέρι
«Ένα νεκροταφείο, πραγματικό παλίμψηστο για τα αρχαιολογικά δεδομένα της περιοχής, ανασκάφτηκε το φετινό καλοκαίρι στη θέση Μακριά Ράχη Καράβου στο Αλιβέρι Ευβοίας από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ευβοίας, καθώς κατά τη διενέργεια σωστικής ανασκαφικής έρευνας σε ιδιωτικό αγροτεμάχιο, διαπιστώθηκε η συνεχής χρήση του για περισσότερο από 2.500 χρόνια».

Τα παραπάνω γνωστοποιεί με ανακοίνωσή του το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, το οποίο πληροφορεί για τις ανακαλύψεις που έγιναν κατά χρονολογική σειρά, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τρεις εξαιρετικής καλλιτεχνικής αξίας σφραγιδόλιθοι, που βρέθηκαν σε ασύλητο θαλαμοειδή τάφο του 1.300-1.100 π.Χ.

«Στον πρώτο, παριστάνεται αίγαγρος που δέχεται επίθεση από δύο λύκους, στον δεύτερο, ελάφι σε συνεστραμμένη στάση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όμως, παρουσιάζει ο τρίτος σφραγιδόλιθος, από σάρδιο, στον οποίο παριστάνεται όρθια μιξογενής δαιμονική μορφή (Minoangenius) που μεταφέρει στους ώμους ένα νεκρό ελάφι. Το ίδιο ακριβώς θέμα συναντάται σε σφραγιδόλιθο από την Κρήτη και σε ελεφάντινο πλακίδιο από τη Θήβα», αναφέρει στην ανακοίνωσή του το ΥΠΠΟΑ.

«Η φετινή ανασκαφή έρχεται να προσθέσει πολύτιμες πληροφορίες για τους κατοίκους του οικισμού που ανασκάφτηκε κατά την ανέγερση του νέου εργοστασίου της ΔΕΗ στην ίδια περιοχή, τα έτη 2007-2014. Από τα κτερίσματα των τάφων που ερευνήθηκαν, προκύπτει ότι οι κάτοικοι του παράκτιου οικισμού στον Κάραβο Αλιβερίου, αξιοποιώντας το φυσικό λιμένα, είχαν αναπτύξει σημαντικές εμπορικές σχέσεις με την ηπειρωτική και νησιωτική χώρα. Στη μυκηναϊκή εποχή, οι σχέσεις αυτές έφταναν έως την Κρήτη», προσθέτει το ΥΠΠΟΑ.