Με συντροφιά τον ουρανό και τη θάλασσα και όλα τα υπάρχοντα σε έναν μπόγο, χιλιάδες εκτοπισμένοι αναζητούν μια γη να τους δεχθεί
Εικόνα
Στην Ειδομένη: Περιμένοντας το τρένο… Σύμφωνα με τον ΟΗΕ περίπου 3.000 άνθρωποι περνάνε καθημερινά στα Σκόπια. Μέχρι να φτάσουν εκεί όμως, παζάρεψαν με τον διακινητή ανθρώπινων ψυχών τα λίγα υπάρχοντά τους.
Ολους τους προηγούμενους μήνες η Ελλάδα δοκίμασε την αλληλεγγύη της Ευρώπης. Και σε επίπεδο πολιτών βρήκε ανταπόκριση. Γέμισαν οι πλατείες από άκρη σε άκρη και το σύνθημα «Να κάνουμε την Ευρώπη αλλιώς» δόνησε όλη την ήπειρο. Αυτά σε επίπεδο πολιτών. Γιατί σε επίπεδο εθνικών κυβερνήσεων, και προπάντων σε κεντρικό επίπεδο, πάλεψε μόνη...

Σήμερα, το προσφυγικό ζήτημα και η τραγωδία με τους εξουθενωμένους, τους ταλαιπωρημένους και τους δυστυχισμένους ανθρώπους από τη Συρία, την Αφρική και την Ασία, δοκιμάζει την ανθρωπιά της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Σε κεντρικό επίπεδο, πρωτίστως, αλλά και σε επίπεδο εθνικών κυβερνήσεων. Δοκιμάζει τις αρχές και τις αξίες, τις οποίες επικαλούνται οι Ευρωπαίοι ταγοί, όταν θέλουν να παρουσιάσουν ένα όμορφο και αγγελικά πλασμένο κόσμο. Σε επίπεδο πολιτών -πέρα από ακραία ρατσιστικά επεισόδια και ξενοφοβικά σύνδρομα- η μάχη δίνεται καθημερινά. Και τα παραδείγματα αφοσίωσης και παροχής βοήθειας στους πρόσφυγες, πολλά.

Το προσφυγικό ζήτημα είναι μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει η ΕΕ αλλά και γενικότερα η διεθνής κοινότητα. Απαιτούνται απαντήσεις, αναζητούνται λύσεις. Και δυστυχώς πρόκειται για ένα ζήτημα, το οποίο χρησιμοποιείται -πανευρωπαϊκά- για να εξυπηρετήσει πολιτικές σκοπιμότητες και να δημιουργήσει φοβικά σύνδρομα.

Πότε η ΕΕ θα αντιμετωπίσει το ζήτημα, όχι ως σημείο αντιπαράθεσης, αλλά ως σημείο σύγκλισης; Δεδομένων, μάλιστα, των ευρωπαϊκών αρχών της αλληλεγγύης, του σεβασμού, της αξιοπρέπειας;

Χιλιάδες πολίτες ξεριζώνονται από τη χώρα τους. Παζαρεύουν το βιος και την αξιοπρέπειά τους για ένα εισιτήριο σε ένα σαπιοκάραβο, για να ξεφύγουν είτε από την οικονομική ανέχεια είτε από τις εμφύλιες συγκρούσεις, τον πόλεμο και την καταστροφή. Για να φθάσουν στη Γη της Επαγγελίας... Και η Μεσόγειος Θάλασσα γίνεται θάφτης της ελπίδας και της προσδοκίας. Αλλά και ο «βαλκανικός» διάδρομος, ο «δημοφιλής» πια δρόμος εισόδου στην Ευρώπη, είναι στρωμένος με αγκάθια. Που τρυπούν ψυχή και σώμα κάθε δυστυχισμένου. Στοιβαγμένοι σε γήπεδα ή καταυλισμούς στην Κω, στη Μυτιλήνη, στη Λέρο, στην Ειδομένη, στη Γευγελή, στα Σκόπια, στη Σερβία αναζητούν διέξοδο στην Ευρώπη. Και η Ουγγαρία κτίζει τείχη να αποτρέψει την είσοδο. Και η Πολωνία αρνείται κάθε ανάμειξη: «Εμείς έχουμε το ουκρανικό». Και οι βόρειες χώρες δεν θέλουν να χαλάσουν την όμορφη βιτρίνα τους.

Η Ευρώπη πρέπει να αντιδράσει

Εικόνα
Διασχίζοντας έναν αγρό με καλαμπόκι. Με τα παιδιά αγκαλιά και όλα τα υπάρχοντα σε μια τσάντα. Κάποια από τα παιδιά είναι ακόμα μικρά. Οσο μικρά κι αν είναι όμως, δεν θα ξεχάσουν ποτέ. Και θα αναζητούν πάντα τη « χαμένη » πατρίδα και όλους όσους άφησαν πίσω τους…
«Η κρίση εκτυλίσσεται στην Ευρώπη και η Ευρώπη πρέπει ν' αντιδράσει. Απαιτείται τολμηρή και άμεση δράση τόσο από τις χώρες στις οποίες φθάνουν οι πρόσφυγες, καθώς και από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Τόσος ανθρώπινος πόνος πρέπει και μπορεί ν' αποφευχθεί» τονίζει η Υπάτη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες (UNHCR) διά της Λειτουργού Ενημέρωσης της Αντιπροσωπείας στην Κύπρο, Αιμιλίας Στροβολίδου.

Η μεταναστευτική κρίση στη Μεσόγειο είναι κατ' εξοχήν προσφυγική. Η πλειοψηφία των χιλιάδων ανθρώπων που διασχίζουν τη Μεσόγειο για να μπουν στην Ευρώπη είναι άνθρωποι που δραπετεύουν από πολέμους και διώξεις, από τη Μέση Ανατολή και Αφρική, σημειώνει και περιγράφει μία κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. «Οι εικόνες των δυστυχούντων προσφύγων που συγκεντρώνονται στα σύνορα Ελλάδας και χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, οι εκατοντάδες πρόσφυγες που χάνουν καθημερινά τη ζωή τους σε σαπιοκάραβα και φορτηγά, για να φτάσουν στην Ευρώπη, καταδεικνύουν ότι πρόκειται για μία ανθρωπιστική κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Μία κατάσταση πρωτοφανών διαστάσεων στη μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο εποχή, και που δυστυχώς λόγω των συνεχιζόμενων πολέμων αναμένεται περαιτέρω κλιμάκωσή της» αναφέρει χαρακτηριστικά.

Τα Ηνωμένα Εθνη αναγνωρίζουν τις δυσκολίες και τα προβλήματα με τα οποία είναι αντιμέτωπες χώρες, όπως η Ελλάδα και τα Δυτικά Βαλκάνια. Αναγνωρίζουν και τις προκλήσεις που έχουν να αντιμετωπίσουν οι χώρες αυτές λόγω των αυξανόμενων αφίξεων προσφύγων και μεταναστών. Ωστόσο, υποδεικνύει η Υπάτη Αρμοστεία του ΟΗΕ, όλες οι χώρες έχουν υποχρεώσεις έναντι των ανθρώπων αυτών. Ανθρωποι που έχουν υποφέρει και υποφέρουν και χρήζουν διεθνούς προστασίας.

Η Ελλάδα, σύμφωνα με την Υπάτη Αρμοστεία, έχει υποχρεώσεις για τη βελτίωση της πρόσβασης στις διαδικασίες ασύλου, την αύξηση της δυναμικότητας υποδοχής, τη βελτίωση των συνθηκών για τους αιτούντες άσυλο και τους ασυνόδευτους ανηλίκους και την παροχή καλύτερων προοπτικών ένταξης των προσφύγων στις χώρες. Ταυτόχρονα, όμως, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και τα κράτη-μέλη της ΕΕ θα πρέπει να υποστηρίξουν την Ελλάδα, τόσο οικονομικά όσο και τεχνικά, και να αυξήσουν τα μέτρα αλληλεγγύης, πέραν όσων έχουν ήδη συμφωνηθεί στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ατζέντας για τη Μετανάστευση.
Εικόνα
Ενα χαρτόκουτο για στρώμα, ο ουρανός σεντόνι και το φεγγάρι για μαξιλάρι… Το επόμενο πρωί μπορεί να φέρει μαζί του μια καλύτερη ημέρα.
Επιτακτική επίσης είναι η ανάγκη όπως γίνει μια πιο ανθρωπιστική διαχείριση των συνόρων, που θα λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες των προσφύγων. «Ολες οι ευρωπαϊκές χώρες και η Ευρωπαϊκή Ενωση θα πρέπει να δράσουν συλλογικά για ν' ανταποκριθούν στην ολοένα και αυξανόμενη κρίση και να δείξουν υπευθυνότητα και αλληλεγγύη προς τις χώρες που έχουν επηρεαστεί περισσότερο, όπως η Ελλάδα, η ΠΓΔΜ και η Σερβία. Δεν αρκεί η πολύτιμη βοήθεια και στήριξη που παρέχουν οι τοπικές κοινότητες και οι εθελοντές που χωρίς τη συμβολή τους, η κατάσταση θα ήταν ακόμα χειρότερη» τονίζει η Αιμιλία Στροβολίδου.

Η Υπατη Αρμοστεία πολλές φορές έχει απευθύνει έκκληση όπως αυξηθούν οι νόμιμες οδοί εισόδων στην Ευρώπη, ώστε να μην αναγκάζονται οι πρόσφυγες να καταφεύγουν σε εγκληματικά στοιχεία και διακινητές, για να φτάσουν σε ασφαλείς χώρες, παίζοντας τη ζωή τους κορώνα-γράμματα. «Δίδοντας νόμιμες επιλογές στους πρόσφυγες, όπως περισσότερα ποσοστά μετεγκατάστασης, πιο ευέλικτες διαδικασίες οικογενειακής επανένωσης, παροχή θεωρήσεων εισόδου για ανθρωπιστικούς, εργασιακούς λόγους ή για σπουδές, αποδυναμώνεται ταυτόχρονα και το έγκλημα της διακίνησης ανθρώπων. Αντίθετα, η ανέγερση φρακτών και τειχών ενδυναμώνει το φαινόμενο, ενώ η εμπειρία έχει δείξει ότι κανένα τείχος, κανένας φράκτης όσο μεγάλος ή μακρύς είναι δεν είναι ικανός να ανακόψει το ανθρώπινο ένστικτο της επιβίωσης, την ελπίδα για μια καλύτερη αξιοπρεπή ζωή» επισημαίνει η Υπάτη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.

Για δυο δεκαετίες η Μεσόγειος μετρά πτώματα

Για μια περισσότερο κοινωνιολογική ανάλυση της κατάστασης, συνομιλήσαμε με τον Δημήτρη Παρσάνογλου, ερευνητή, κοινωνιολόγο στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

Αυτό που συμβαίνει στη Μεσόγειο είναι αυτό που συμβαίνει αρκετά χρόνια τώρα, αλλά τους τελευταίους μήνες έχει πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις, εκτιμά ο κ. Παρσάνογλου. Κι αυτό, όπως εξηγεί, λόγω συγκεκριμένων συνθηκών, όπως για παράδειγμα, ο πόλεμος στη Συρία ή η δυσπραγία και η εξαθλίωση εξαιτίας της οικονομικής κρίσης. Τέτοιες καταστάσεις ενισχύουν τα μεταναστευτικά κύματα, τα οποία ούτως ή άλλως υπήρχαν πάντα.

Αυτές που αλλάζουν κατά καιρούς, κατά τον ερευνητή κ. Παρσάνογλου, είναι οι διαδρομές των προσφύγων. Και για δυο δεκαετίες τώρα η Μεσόγειος μετράει πτώματα.

Νόμιμος τρόπος εισόδου στην Ευρώπη για ανθρώπους από την Ασία, την Αφρική δεν υπάρχει. Η Ευρώπη έχει κλειστές τις πόρτες της εδώ και δεκαετίες. Ο μόνος τρόπος είναι ο ριψοκίνδυνος δρόμος διά θαλάσσης ή μέσω στεριάς. Με βάρκες ή διασχίζοντας βουνά και πεδιάδες.

Η έλλειψη κοινής ευρωπαϊκής αντιμετώπισης του θέματος, είναι το μείζον. «Ουσιαστικά, όλες οι ρυθμίσεις που έχουν γίνει μέχρι τώρα, από τη δεκαετία του '80 και μετά -Συνθήκη Δουβλίνου 1 και 2, δημιουργία του FRONTEX, σύστημα πληροφόρησης του Σένγκεν- έχουν ως κοινό παρονομαστή τη σύνδεση των μεταναστευτικών ροών με ζητήματα ασφάλειας». Πρόκειται για μια περιοριστική αντιμετώπιση της κατάστασης που επιτρέπει συνακόλουθα την επικράτηση εθνικιστικών τάσεων. Οπως εξηγεί ο ερευνητής του Παντείου Πανεπιστημίου και του Πανεπιστημίου της Πελοποννήσου, η συνθήκη του Δουβλίνου δεν κάνει τίποτε άλλο από το να μετακυλίει την ευθύνη της διαχείρισης των μεταναστευτικών εισροών στα κράτη-μέλη. Στις εθνικές κυβερνήσεις. Και το βάρος πέφτει σε αυτά τα κράτη που δέχονται τις μεταναστευτικές ροές. Δεν υπάρχει ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου, κάτι τέτοιο δεν έχει ενταχθεί στο ευρωπαϊκό κεκτημένο... Και συνακόλουθα δεν υπάρχει ευρωπαϊκό σύστημα διαχείρισης των αιτημάτων για άσυλο. Αυτό το ζήτημα παραμένει στην απόλυτη εθνική κυριαρχία.

Η κάθε χώρα κοιτάζει πώς θα προστατεύσει τα δικά της συμφέροντα, δηλαδή. Ο κ. Παρσάνογλου όχι μόνο συμφωνεί, αλλά και περιγράφει με λίγες λέξεις το δράμα: «Αντιμετωπίζει αυτές τις μάζες των ανθρώπων ως σκουπίδια που τα κρύβουν κάτω από το χαλί. Αυτή είναι η πραγματικότητα».

Και οι αιτίες που δημιουργούν αυτές τις κρίσεις; Ποιος ασχολείται με αυτό το ζήτημα και ποιος αναζητά λύσεις; «Δεν βλέπω να υπάρχει βούληση να αντιμετωπιστεί το τρέχον, το φλέγον ζήτημα. Πέρα από τα αίτια -άνιση ανάπτυξη, πόλεμοι κ.λπ.- υπάρχει το ανθρωπιστικό ζήτημα που δεν είναι τόσο δύσκολο, όσο φαντάζει, για να αντιμετωπιστεί. Αν η Ευρώπη δράσει συντονισμένα, μπορεί να αντιμετωπίσει την κατάσταση. Και την ανθρωπιστική κρίση που εκτυλίσσεται στη Μεσόγειο», εκτιμά. Πώς; «Μπορεί να υπάρξει μία πανευρωπαϊκή υποδοχή των αιτούντων άσυλο, αλλά και σ' αυτό αντιδρούν διάφορες κυβερνήσεις.

Μπορούν να βρεθούν λύσεις. Και αυτή η οικονομική κρίση, που ναι, υπάρχει, λειτουργεί ως άλλοθι. Ιδιαίτερα για την ακροδεξιά σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά και για τις διάφορες κυβερνήσεις. Ακόμα και για αυτές τις κυβερνήσεις που δεν έχουν σχέση με ακροδεξιές καταστάσεις» τονίζει ο Δημήτρης Παρσάνογλου.

Το ποτάμι των εξαθλιωμένων και εξουθενωμένων δεν έχει επιστροφή

Οι δρόμοι της προσφυγιάς είναι το ίδιο κακοτράχαλοι και ανηφορικοί. Είτε τους διαβαίνουν πολίτες από τη Συρία είτε πολίτες από τη Λιβύη. Από την Ερυθραία, τη Σομαλία, το Σουδάν, την Αφρική.

Ολοι ψάχνουν μια ασφαλή πατρίδα. Ενα κομμάτι γης να στεγάσει τη δυστυχία τους, με την προσδοκία πως θα ανατείλουν καλύτερες μέρες. Ο «δρόμος» των Βαλκανίων, είναι αυτό το διάστημα ο πιο πολυσύχναστος... Μόνο που δεν το διαβαίνει κανείς εύκολα...